کنار گود نشستی میگی لنگش کن

متنی که در ادامه میارم، تکه‌ای از نوشته‌ای از یک جناب دکتری است که متنش رو داده تا براش ترجمه کنم:

… و نیز برای جلوگیری از عوارض خفگی که ایجاد می‌کرد وراتریوم را با کنجد مصرف می‌کردند.

بعلاوه، اگر با مصرف دارو بیمار استفراغ نکند باید به بیمار آب گرم و عسل بدهیم یا آب و روغن. اگر باز استفراغ نکرد، انگشتان خود را در دهان بکند، و اگر باز استفراغ نکرد ماده تهوع آوری جلوی صورتش قرار دهند. اگر هیچ‌کدام از راهها مؤثر نبود باید به او سه پیمانه ادرار مانده داد تا استفراغ کند و از خفگی در آید.

در پایان اگر باز هم بیمار استفراغ نکرد و حالت خفگی داشت باید او را به این طرف و آن طرف کرد تا هوشیاریش را باز یابد. اگر با کمک همه روشها نتوانستیم بیمار استفراغ کند، بیمار خواهد مرد.

برای جلوگیری از استفراغ های زیاد هم دوش آب گرم – آرام بخش ها مفیدند.

همین الان که دارم می‌نویسم، مشغول ویرایش یک جزوه‌ای هستم که به تعریف زیر برخوردم:

محصول

عبارت است از آنچه بتواند برای جلب توجه، تملک، کاربرد یا مصرف به بازار عرضه شود و خواسته یا نیازی را برآورده سازد. محصول شامل اقلام فیزیکی، خدمات، اشخاص، مکانها، سازمانها و ایده‌ها می‌شود. (کاتلرو آرمسترانگ، ۲۰۰۴: ۶۸)

خب معلومه که همین تعریف ترجمه‌ای از یک متن اصلی است. اما خب دست بر قضا باید من دوباره به زبان انگلیسی برگردونمش، البته نمی‌دونم که تعریف اصلی به چه زبانی بوده. توی این تعریف من روی اشخاص تاکید کردم. نمی‌دونم که توی تعریف اصلی اشخاص چه واژه‌ای بوده، اما هرچی با خودم کلنجار رفتم نتونستم از واژه‌هایی مثل persons یا individuals یا people استفاده کنم. آخرش به human workforce رضایت دادم.

همیشه که نباید طبق ایدئولوژی کارفرمات بری جلو. مگه نه؟!

Product

It refers to whatever that can be offered to the market for attraction, ownership, usage or consumption and can meet a desire or need. Products include physical items, services, human workforce, places, organizations or ideas.

دیشب فیلم the Blitz‌رو دیدم که جیمز استاتهام (۱) نقش اول رو بازی می‌کرد. این فیلم یه فیلم انگلیسی بود با لهجه‌های انگلیسی، منم همیشه مشتاق دیدن فیلم‌های انگلیسی هستم، چون نکته‌های زیادی توی اونها میشه پیدا کرد. تو این فیلم هم چند تا واژه و عبارت جالب (بیشتر منحصر به انگلیسی بریتانیایی) یاد گرفتم مثل: goofter.

از همه این حرف‌ها گذشته، دیشب یه نکته گرامری هم تو این فیلم دیدم که تاحالا بهش بر نخورده بودم. نکته گرامری که ازش حرف می‌زنم تو جمله زیر بود که یکی از شخصیت‌های فیلم به جیمز میگه:

- I’m messed up, aren’t I?

راستش نمی‌دونم تا الان چرا همچین جمله‌ای رو نشنیده بودم. حس می‌کنم قبلاً هم وقتی قرار بود این مبحث گرامری رو به ما یاد بدن احتمالاً باید جمله زیر رو یاد گرفته باشیم:

- I’m messed up, am I not?

وبلاگ GrammawErrors.com درباره این مسئله اینطور نوشته:

عبارت aren’t I‌ اغلب و به ویژه در محاورات به جای am I not به کار گرفته می‌شود.

مثال ۱ (کاربرد نادرست): I’m going with you on vacation, aren’t I?

اگرچه کاربرد این عبارت متداول است، اما نوعی از انگلیسی نامناسب است می‌توان آن را با you is‌ معادل دانست، عبارتی که اکثر افراد تحصیل‌کرده از آن متنفر هستند (اگرچه به دلایلی، همین افراد نگرانی از گفتن aren’t I ندارند.)

مثال ۲ (کاربرد درست): I’m going with you on vacation, am I not?

اگر شما جمله بالا را با صدای بلند بخوانید، احتمالاً زننده و رسمی به نظر می‌آید، شاید حتی تا حدودی خودبینانه به نظر برسد. با این حال، این عبارت انگلیسی درست است. اگر عبارت aren’t I از حالت سوالی به خبری تبدیل شود، I aren’t، مشخص می‌شود که این عبارت عملاً از لحاظ دستوری نا درست است.

در فرهنگ‌های لغت هم در تعریف واژه aren’t‌ (به عنوان یک سرواژه) برابر با am not‌ در جملات پرسشی  ذکر شده، حتی در فرهنگ‌های لانگمن نوشته شده که این واژه شکل کوتاه شده am not در جملات پرسشی است. نهایتاً نکته کاربردی فرهنگ لغت Oxford Dictionary of English (البته نسخه تلفن همراه) حرف آخر رو زد:

شکل کوتاه شده aren’t به معنای am not در در جملات پرسشی استفاده می‌شود، مانند I’m right, aren’t I? اگرچه در گذشته کاربرد این عبارت نوعی فرا درستی (hypercorrection) بود، اما امروزه به دلیل نازیبایی شکل ابتدایی آن، ain’t که کوتاه شده amn’t است، کاربردی استاندارد است. در جملات غیر پرسشی، استفاده از aren’t به معنای  am not نادرست است (مثلاًٌ  I aren’t going به وضوح غلط است). شکل منطقی‌تر amn’t امروزه غیر استاندارد است و محدود به انگلیسی اسکاتلندی و ایرلندی و برخی گویش‌های می‌شود.

—————————————

۱) James Statham = جیمز استِیثِم

نگارش مطبوعاتی سبک خاصی داره که همیشه برای من جالب بوده. مخصوصاً عنوان مطالب که خیلی خلاصه شده و شکسته هستن و گهگاه فهم اونها برای یک تازه‌کار مثل من خیلی سخته و گاهی ابهام ایجاد می‌کنه و شاید هم گاهی به اشتباه افتاده باشم و خبر ندارم. چند لحظه پیش که وارد صفحه فناوری (درباره این واژه هم باید مطلب بنویسم) وبسایت خبری یاهو شم، با یک سرعنوان عجیب مواجه شدم، عجیب نه از نظر محصولات یا رخدادهای فناوری که اصلاً هم برام جالب و مهم نبود، بلکه از نظر دستور زبان نگارش این سر عنوان که منو به فکر واداشت. سرعنوانی که میگم این بود:

AT&T to throttle data speeds for ‘unlimited’ hogs

در نگاه اول خب من در اون لحظه معنای دو واژه throttle و hog رو نمی‌دونستم. برداشت اول من هم از این جمله این بود که speeds باید فعل باشه، در نتیجه در ذهن خودم به دنبال یک جمله مثبت (نه از نظر دستوری،‌ بلکه از نظر عملکردی) بود. برای اینکه متوجه معنای جمله بشم، به فرهنگ لغت آکسفورد (ویرایش هشتم) مراجعه کردم. خب به هر حال از قدیم‌الایام گفتن که این فرهنگ لغت مخصوص دانشگاهی‌ها هست دیگه. در تعریف واژه throttle نوشته شده بود:

۱٫ حمله بردن یا کشتن یک فرد با فشردن گلوی او به منظور جلوگیری از تنفس.

۲٫ (throttle back/down/up) کنترل ذخیره سوخت یا منبع تغذیه یک موتور به منظور کاهش/افزایش سرعت وسیله نقلیه.

برای واژه hog هم این تعاریف ارائه شده بودن:

۱٫ (مخصوصاً آمریکای شمالی) خوک، به ویژه خوکی که برای خوردن پرورانده و چاق می‌شود.

۲٫ (بریتانیا) خوک نری که اخته شده باشد، برای مصرف گوشتش پرورانده شود.

خب از این تعاریف چیزی دستگیرم نشد. البته خب با خوندن خط اول متن مقاله دیگه فهمیدن موضوع کاری نداشت، اما مسئله‌ای که مهم بود این بود که هنوز دلیلی برای استفاده این دو واژه توسط نویسنده مقاله پیدا نکرده بودم. برای همین به فرهنگ لغت وبستر (ویرایش یازدهم) مراجعه کردم که فرهنگ لغت مرجع در سطح تخصصی و نگارش مقالات هست و از فرهنگ لغت آکسفورد هم واژگان و تعاریف بیشتری داره. در فرهنگ لغت وبستر برای واژه throttle‌این تعاریف آورده شده بود:

۱٫ فشردن گلو

۲٫ الف) کشتن با این عمل ب) جلوگیری یا بررسی حالت یا فعالیت

…

برای واژه hog هم این تعاریف وجود داشت:

۱٫ خوک محلی، به ویژه هنگامی که بیشتر از ۱۲۰ پوند (۵۴ کیلوگرم) باشد….

۲٫ …

۳٫ الف) فرد خودخواه، حریص یا کثیف ب)‌ فردی که بیش از حد از چیزی استفاده کند.

خب حالا به کمک فرهنگ لغت وبستر متوجه شدم که منظور این سرعنوان این بود:

ای تی اند تی سرعت داده را برای مشترکان “نامحدود” پر مصرف را کنترل می‌کند

به هر حال چیزایی از فرهنگ انگلیسی و آمریکایی و کشورهای انگلیسی زبان وجود داره که در فرهنگ‌های دانشگاهی با تمام سودمندی که دارن و در حالیکه که پر از مثال‌ها و صفحات راهنما و نکات دستوری و مترادف و متضاد هستن، پیدا نمیشه.

تا الان توی متن‌ها و مکالمه‌های انگلیسی که خونده بودم و شنیده بودم، شاید تنها جمله‌ای که برای قسم خوردن خونده بودم و شنیده بودم (!) جمله خیلی معروف I swear‌بود. یعنی دیگه خاطره من قد نمیده و چیز دیگه‌ای هم بلد نیستم (oath هم هست اما خب خیلی رسمیه و فعل هم نیست). توی داستان A Piece of String نوشته گای د موپاسان هم یکی از شخصیت‌های داستان در برابر یکی دیگه از شخصیت‌ها از جمله “It is nevertheless the truth of the good God, the sacred truth, M’sieu the Mayor. I repeat it on my soul and my salvation.” رو به زبان آورده بود که چون این یک داستان کلاسیکه، باید خیلی قدیمی باشه.

شاید یک روزی هم قرار باشه بیاد که باید جمله “به روح پدرم” یا “به ارواح خاک پدرو و مادرم” رو به انگلیسی ترجمه کنم! خب یک فیلم ایرانی هم هست که در ترجمه عنوانش نوشته شده بود “On my Father;’s Soul” یا یچی تو همین مایه‌ها. خب این خیلی کلمه به کلمه ترجمه شده و به نظر طبیعی نمیاد. اما این مشکل من دیشب با دیدن فیلم The Adjustment Bureau حل شد. در یکی از سکانس‌های فیلم، دیوید نوریس (مت دیمون) با جمله‌ “On my parents’ graves” قسم میخوره. تازه شخصیت مقابلش هم در پاسخ میگه “That’s heavy”. حتی دیوید نوریس این جمله رو بعد از به کار بردن جمله I swear به زبون میاره که نشون میده خیلی سنگینه!

امروز یه فیلمی دیدم به اسم “The Kids are All right” که نامزد اسکار هم بوده، یک قسمت از فیلم دیالوگ زیر بین جولز (جولین مور) و پائول (مارک روفاولو) رد و بدل شد:

Jules: Let’s just let it be like lush, overgrown, fecund.

Paul: Fecund.

Jules: Like fertile, yeah?

Paul: Yeah… no, I love that word. You just, you don’t hear people use it very often.

Jules: No, yeah.

خب قبل از خط دوم من به فرهنگ مراجعه کردم و متوجه شدم که Fecund یعنی fertile! اما وقتی مکالمه ادامه پیدا کرد کنجکاو شدم که چرا حالت پائول عوض شد و چه فرقی باید بین این دوتا واژه وجود داشته باشه. توی فرهنگ‌های لغت که فقط میشه فهمید fecund رسمیه و fertile اینطور نیست. اگه علمی هم به قضیه نگاه کنیم، توی وبسایت answer.com با رجوع به Gale Encyclopedia of Public Health، فقط میشه فهمید که fecundity یعنی توانایی زاد و ولد یا تولید محصول (زنده) و fertility‌ هم فرایند واقعی و عینی زاد و ولد، به عبارت دیگه اولی به تولید بالقوه اشاره می‌کنه و دومی به تولید عینی و حتی ذکر شده که همیشه بین معنای این دو اشتباهاتی رخ میده.

خب علم و احساس هم که همچین صنمی با هم ندارن. توی زبان فارسی هم فکر نکنم بین باروری و حاصلخیزی و بقیه مترادف‌ها فرقی از لحاظ رسمی بودن و محاوره‌ای بودن وجود داشته باشه، حتی واچه lush هم او وسط کار رو سخت‌تر می‌کنه،‌ مثلاً اگه نبود میشد معادل فارسیش «سرسبز» رو به یکی از این دوتا، احتمالاً Fertile، چسبوند. خب این وسط احساس این یارو پائول چی میشه، من میخوام بدونم چرا با شنیدن واژه fecund متعجب و کنجکاو شد؟

هری: …اون موقع داشتم یه جایی توی دالاس، تو یکی از خیابونا رانندگی می‌کردم. تازه ۱۶ ساله شده‌بودم، یه بابایی رو کنار خیابون دیدم، فکر کنم بنزین تموم کرده بود. سوارش کردم که بتونه یکم بنزین جور کنه، این یارو رندال آدامز بود. آخرم که رفتیم اتاقش، خودش و برادرش اونجا بودن. غروب… بعد از ظهر… غروبِ این جریان رفتیم بیرون یکم آبجو و خرت‌و‌پرت خریدیم، یکی دو نخ سیگاری دود کردیم و شبم رفتیم سینما…. (۱)

الان من مثلاً تو این دیالوگ لحن یک مجرم رو حفظ کردم!

(۱) از مستند the Thin Blue Line.

این مستند درباره رندال آدامز است که به اتهام قتل محاکمه شد و به مرگ محکوم شد، بعد از بازبینی پرونده، تقریباً یک سال بعد از پخش این مستند از زندان آزاد شد.

همین یکی دو ساعت پیش داشتم یک متن روانشناسی رو ترجمه می‌کردم که رسیدم به واژه‌ “Musturbation”، معادلی واسه این واژه در فرهنگ‌های اغت و بابیلون و ویکیپدیا پیدا نکردم (همین الان اگه در مرورگر فایرفاکس هم این واژه رو تایپ کنید زیرش خط قرمز غلط بودن واژه ظاهر میشه، ورد ۲۰۱۰ هم به طور خودکار به masturbate تغییرش میده و مترجم گوگل هم چنین واژه‌ای رو نداره!

تصمیم گرفتم با کلیدواژه‌های انگلیسی و فارسی در منایع فارسی دنبال این واژه بگردم، اما باز هم به masturbate‌ می‌رسیدم! آخرش هم در گوگا نوشتم musturbate و یک تعریف در وبسایت answer.com پیدا کردم که این بود:

“Musturbation” is a play on the words “must” and “masturbation” coined by Albert Ellis, the founder of Rational-emotive behavior therapy. He used it to describe someone who tells themselves obsessively that they must do this or that. (+)

“باید ارضایی” نوعی بازی با کلمات “باید” و “خودارضایی” است که توسط آلبرت الیس، بنیانگذار رفتاردرمانی عقلانی احساسی ساخته‌شده است. او از این واژه برای توصیف افرادی که از روی وسواس به خود می‌گویند باید این یا آن کار را انجام دهند استفاده کرد.

اینطوری بود که منم طبق ترجمه کلمه به کلمه واژه “باید ارضایی” رو در آوردم!

این واژه معادل عبارت “should statements” یا همون باید‌ها و نباید‌هاست که در روانشناسی یکی از تحریفات شناختی است.

صحبت انگلیسی به زبان فارسی – ۱

شاید بعضی از اوقات هم تشابه یک واژه انگلیسی با یک واژه انگلیسی دیگر باعث گویش غلط آن واژه در جمله‌های فارسی و حتی در مکالمات فارسی بشود. مثلاً ممکن است فردی جمله‌ای مثل جمله زیر را بنویسد:

«لطفاً ری‌شیر کنید و به دوستانتان هم بگویید.» (+)

کاملاً واضح است که منظور نویسنده این جمله /shir/ نبوده است. گویشی که در مغز او پردازش شد و روی صفحه نمایش رایانه او نوشته شد قطعاً /sheir/ بوده است.

حالا باید پرسید که دلیل این نگارش غلط واژه‌ای انگلیسی با الفبای فارسی چه عاملی باید باشد؟ آیا ممکن است که نویسنده از شکل صحیح نگارش آن به زبان فارسی (شر: /she:r/) آگاه باشد اما به دلیل تردید در تاثیر‌گذار بودن این نوع نگارش به همان شکل غلط بسنده کرده باشد؟ یا باید علت آن را در عاملی دیگر جستجو کرد؟ (۱)

پیش از این درباره اصطلاح hypercorrection توضیحاتی داده بودم. شاید فردی به علت تشابه آوایی دو فعل take و bake، شکل گذشته فعل bake را به صورت book بنویسد یا بگوید (که با took مشابه است)، در حالیکه شکل صحیح آن baked است. آیا می‌توان همین مسئله را درباره دو فعل take و share نیز که در نظام هجایی مشابه هستند تعمیم داد و اینطور دلیل آورد که چون گویش فعل take به صورت /teik/ است، و همینطور گسترده کاربردی وسیعی دارد، گوینده فارسی زبان به طور ناخودآگاه فعل share را نیز به صورت /sheir/ گفته است؟

(۱) به نگارش واژگان یک زبان با استفاده از الفبای زبان اول خود، حرف‌نویسی یا transliteration می‌گویند.